پروبایوتیک در زبان یونانی  به معنای "برای زندگی" است و این واژه اولین بار در سال 1965 برای میکرارگانیسمهایی که اثر مثبتی در رشد و تعادل فلور میکروبی روده داشتند به کار گرفته شد.  تا کنون تعاریف متعددی برای پروبایوتیک ها بیان شده و امروز بر مبنای تعریف  FAO  و WHO در سال 2002 پروبایوتیک به میکروارگانیسمهای زنده و  غیر پاتوژنی اطلاق می شود که در صورت مصرف مقادیر کافی اثرات سلامت بخشی ویژه ای برای میزبان دارند. البته به نظر می آید این تعریف نیز در چند سال آینده بر مبنای نقش های برجسته پروبایوتیک ها تغییر خواهد کرد، به طوریکه برخی از محققین واژه ایمیونوبیوتیک”immunobiotic’ را برای این میکروارگانیسمها به جهت نقش کلیدی آنها در کنترل پاسخهای سیستم ایمنی پیشنهاد کرده اند.

مطالعه بر روی پروبایوتیک ها عمدتا با بررسی اثرات آنها در تنظیم فلور میکروبی و مخاط دستگاه گوارش به عنوان بزرگترین ارگان ایمنی بدن و مهم ترین سد فیزیکی در برابرآنتی ژنها  آغاز شد. فلور میکروبی دستگاه گوارش از بدو تولد تا دوره میان سالی دستخوش تغییرات اساسی می شود. عوامل متعددی همچون مصرف داروهای مختلف، آنتی بیوتیک ها، مصرف غذاهای فرایند شده و کم فیبر، عفونتهای میکروبی مختلف و استرس های روانی می توانند باعث بر هم خوردن تعادل  آن شوند که نتیجه آن بروز مشکلاتی چون  عدم جذب موثر موادمغذی، کاهش اثر بخشی داروها، افزایش سرعت واکنشهای مرتبط با پیری، ضعف فیزیکی، بروز سرطانها، افزایش حساسیت به عفونتها و به طور کلی پاسخ ناکافی سیستم ایمنی است. مشاهده شده است که پروبایوتیک ها نه تنها با تاثیر مستقیم بر فلور میکروبی دستگاه گوارش و بهبود سد فیزیکی از طریق کاهش نفوذ پذیری ماکرو مولکولها وافزایش اتصالات محکم سلولهای اپیتلیال و بهبود ترشح موسین از مخاط گوارشی باعث ارتقا پاسخ ایمنی  به صورت موضعی می شوند  بلکه  می  توانند پاسخ سیستم ایمنی ذاتی و اکتسابی را نیز تعدیل نمایند. بدین معنا که پرو بایوتیکهای خاص باعث افزایش فاگوسیتها و تسهیل فاگوسیتوز می شوند. بعلاوه گونه های خاص پروبیوتیک با تاثیر بر بلوغ سلولهای اختصاصی ارائه کننده آنتی ژن (APC)[1] یعنی سلولهای دندرتیک (DC)[2] ، به عنوان سلولهای خط اول سیستم ایمنی سلولی باعث  ترشح سیتوکین های مختلف  ونهایتا القاء پاسخ سلولهای  T می شوند. به طورکلی  از تداخل  پروبایوتیک ها با دندرتیک سل ها،  بروزپاسخ های ایمنی تنظیمی[3]  مشاهده است که باعث مهار واکنشهای التهابی می شوند.همچنین مشاهده شده است گونه های خاصی از پروبایوتیک ها  باعث افزایش ترشح ایمونوگلوبولین A (IgA) و حتی کاهش عفونت های روده ای می شوند. در عین حال گونه ای دیگر باعث  کاهش ترشخ ایمونوگلوبولین E  (IgE)   و واکنشهای آلرژیک در پاسخ به اواآلبومین[4] می شوند.  مشاهده اثرات سیستمیک پروبایوتیک ها از طریق ایمنی هومورال و سلولی باعث شده است تا پروبیوتیک ها نه تنها در  درمان بیماریهای التهابی دستگاه گوارش نظیر IBD مورد توجه قرار گیرند بلکه به کارگیری آنها در شرایط التهاابی خارج از دستگاه گوارش نظیر آسم، آلرژی، اگزما و آرتریت روماتوئید موضوع تحقیقات اخیر باشند.  از میان پروبایوتیک ها عمدنا لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس و بیفیدوباکتریوم بیفیدوم مورد مطالعه  قرارگرفته اند. 

لازم به ذکر است علاوه برتاثیر پروبیوتیک ها در  بهبود عملکرد  سيستم ايمنی اثرات سلامت بخشی زیر نیز توسط گونه خاصی از پروبیوتیک ها  توسط مطالعات متعددی ادعا شده است، البته  مکانیسمهای سلولی دقیق در ارتباط با برخی از این تاثیرات هنوز شناسایی نشده است:

·          بهبود عملکرد دستگاه گوارش ( رفع اسهال، رفع یبوست، جلوگیری و کاهش بیماری هاو عفونت های روده ای مانند هلیکوباکتر،سالمونلا و شیگلا )

·          جلوگيری از اثرات جنبی درمان با آنتی بيوتيک ها

·          کاهش کلسترول سرم خون

·          کاهش فشار خون

·          ضد دیابت

·          ضد سرطان

·          افزايش دستيابی به ويتامين ها و مواد معدنی

·          کاهش مشکل عدم تحمل لاکتوز

با توجه به گسترش دانش پایه در زمینه پروبایوتیک ها و همچنین گرایش به کاربرد آنها در درمان بیماریها و همچنین توانایی آنها  در ساخت ويتامين ها یBو K ، هضم مقدماتی پروتئين ها، بهبود جذب کلسيم، متابوليسم لاکتوز وکاهش عدم تحمل لاکتوز باعث شده است  تا امروز پروبایوتیک ها سهم بسیار مهمی در حوزه غذاهای عملگر یا فراویژه[5] داشته باشند و تولید محصولات متنوع پروبیتیک در کشورهای توسعه یافته مورد توجه خاص صنایع غذایی قرار گیرد.